5 bước luyện gà chọi: Bước nào đáng làm nhất

5 bước luyện gà chọi: Bước nào đáng làm nhất

Đá gà là môn đối kháng truyền thống giữa hai con gà trống được chọn giống và luyện riêng, và muốn gà đủ sức vào sới thì người nuôi phải đi đúng năm bước: chọn gà, dựng chuồng và khẩu phần, tập vận động, giữ sức khỏe, rồi kiểm tra trước ngày thi đấu. Luyện Gà Chọi tổng hợp quy trình này cho người hâm mộ tại Việt Nam, nơi các dòng gà như gà Nòi Bình Định, gà Mía và gà Tre vẫn được nuôi phổ biến. Gà chọi thường được đưa vào tập từ khoảng 8 đến 10 tháng tuổi, chu kỳ rèn kéo dài chừng 40 đến 45 ngày, và một dấu hiệu của gà khỏe là mặt đỏ hồng, trong khi mặt nhợt nhạt báo hiệu sức khỏe đang có vấn đề. Cần lưu ý rằng đá gà ăn tiền bị xem là đánh bạc trái phép tại Việt Nam, nên hãy xem đây là kiến thức chăn nuôi và văn hóa.

Ông bà ta dạy "có công mài sắt, có ngày nên kim", và câu ấy đúng với con gà chọi hơn với bất kỳ thứ gì khác tôi từng nuôi. Tôi vào nghề với tâm thế của một đứa trẻ vừa bị lừa: mua một con gà "đã luyện sẵn" qua vài tấm ảnh, chuyển tiền xong thì người bán biến mất, còn tôi ngồi nhìn cái chuồng trống mà tức đến mất ngủ (bài học đắt, nhưng nhớ rất lâu). Từ đó tôi nuôi theo một nguyên tắc cứng đầu: cái gì cũng phải tự mắt thấy, tự tay cân, tự tay ghi sổ. Bài này là cuốn sổ ấy, được chép lại thành năm bước. Tôi không dạy bạn thắng thua trên sới. Tôi chỉ muốn bạn hiểu cách chăm một con gà cho đến nơi đến chốn, chuyện mà người mới thường nghe một nửa rồi bỏ qua nửa còn lại (nói hoài mà ít ai nghe).

Muốn đọc thêm về nguồn gốc môn này, bạn có thể xem phần lịch sử đá gà Việt Nam trên trang của chúng tôi.

Tìm hiểu thêm

Bước 1: Chọn gà chọi thế nào để không mất tiền oan?

Hãy chọn gà trống từ 8 đến 10 tháng tuổi, xương chắc, chân vuông, mắt sáng, mặt đỏ hồng, mua từ người nuôi mà bạn đã tận mắt xem chuồng trại. Xem trực tiếp, cân tại chỗ và hỏi rõ dòng gà, đừng bao giờ chuyển tiền trước qua ảnh hay video.

Đáng chú ý là mỗi dòng gà có tính riêng. Gà Nòi Bình Định nổi tiếng nhanh nhẹn và bền hơi, gà Mía thân to, xương nặng, còn gà Tre nhỏ con nhưng lanh lẹ. Vì thế mấu chốt không phải là chọn "dòng nào mạnh nhất" mà là chọn dòng hợp với điều kiện chuồng trại và thời gian của bạn. Một mẹo ít người nói tới: hãy xin xem con gà ở hai khung giờ khác nhau, sáng sớm và chiều muộn. Gà khỏe thật thì trạng thái khá đều, còn gà bị người bán "dọn" cho đẹp trước giờ khách tới thường lộ ra sự chênh lệch giữa hai buổi. Hãy cân gà ngay tại chỗ và ghi lại con số, vì đó là mốc để so sánh suốt chu kỳ sau này. Theo mô tả trên Wikipedia về chọi gà, hoạt động này có lịch sử rất lâu đời ở nhiều nền văn hóa, nhưng lịch sử không làm cho việc cá cược trở nên hợp pháp. Ở Việt Nam, bạn cần tuân thủ quy định hiện hành (người học nghề nên nhớ điều này trước tiên).

Bước 2: Chuồng trại và khẩu phần nên sắp xếp ra sao?

Nuôi mỗi gà một ô riêng, thoáng, khô, có nắng sớm, và cho ăn ngày hai bữa gồm thóc hoặc gạo lứt, thêm đạm từ thịt hoặc trứng và rau xanh. Giữ giờ ăn cố định và luôn có nước sạch, vì nhịp sinh hoạt đều quan trọng hơn món bổ đắt tiền.

Tôi còn nhớ cái chuồng đầu tiên của mình: mấy tấm tôn cũ, nền đất ẩm, chiều nào cũng hắt mùi rơm mục. Con gà ăn uống bình thường mà lông cứ xơ xác, đến khi đổi sang nền cao ráo, lót trấu khô thì mới ra dáng. Ô nuôi nên rộng khoảng một mét vuông trở lên cho mỗi con, đủ để gà xoay mình và vỗ cánh. Đừng nhốt hai con chung ô, vì chúng sẽ đá nhau trước ngày cần giữ sức. Về khẩu phần, tôi chia đạm và tinh bột theo cân nặng chứ không theo cảm tính, và chỉ đổi một thứ mỗi lần để biết món nào gây ra thay đổi nào. Nếu bạn đổi ba thứ cùng lúc rồi gà bị tiêu chảy, bạn sẽ không bao giờ biết lỗi nằm ở đâu (đã có người học bằng cách đắt nhất). Cần bổ sung thêm chi tiết nào, bạn có thể xem cẩm nang khẩu phần cho gà chọi để tham khảo thực đơn mẫu.

Tìm hiểu thêm

Bước 3: Lịch tập vận động 45 ngày chia thế nào?

Chia 45 ngày thành ba giai đoạn: 15 ngày đầu thả sân và tập nhẹ, 20 ngày giữa tăng bài chạy, nhảy, vỗ cánh, 10 ngày cuối giảm cường độ để hồi sức. Mỗi buổi chỉ nên tập khi trời mát, sáng sớm hoặc chiều muộn.

Khung 45 ngày là thói quen của nhiều người nuôi, không phải luật cứng, nên hãy xem nó như bản nháp để chỉnh theo từng con. Điều tôi rút ra, và có lẽ nhiều bài viết khác sẽ không nhắc, là phần quan trọng nhất của lịch tập lại là phần nghỉ. Mỗi sáng, tôi cân gà vào cùng một giờ, trước khi cho ăn. Nếu cân nặng tụt quá khoảng 5% trong ba ngày liền, tôi giảm ngay một bài tập chứ không cố "cho kịp lịch". Hai hoặc ba ngày cuối trước ngày thi đấu, tôi không thêm bài nào nữa, bởi tập thêm lúc này không làm gà khỏe lên mà chỉ làm gà hụt hơi. Đó là kết luận hơi ngược với suy nghĩ "càng tập nhiều càng chắc" mà người mới hay tin (và tôi từng tin như thế).

Một lịch mẫu cho giai đoạn giữa có thể như sau:

1. Khởi động: thả gà chạy tự do trong sân khoảng 10 phút.
2. Bài chạy: cho gà chạy đuổi theo tay người hoặc đồ ăn nhử, chia thành các hiệp ngắn.
3. Bài nhảy và vỗ cánh: cho gà nhảy lên bục thấp rồi tăng dần độ cao.
4. Hồi sức: lau mát, cho uống nước, để gà nghỉ trong chỗ râm.
5. Ghi sổ: chép lại cân nặng, thời lượng tập và phản ứng của gà.

Bước 4: Làm sao giữ gà khỏe và nhận ra gà lả sớm?

Quan sát màu mặt, phân, độ linh hoạt và cân nặng mỗi ngày. Mặt đỏ hồng cho thấy tuần hoàn tốt, còn mặt nhợt, ủ rũ, bỏ ăn là dấu hiệu cần tách gà, kiểm tra ký sinh trùng và hỏi thú y thay vì tự pha thuốc.

Theo bài hướng dẫn của Medion về ayam laga pucat dan lesu, gà thi đấu cần khỏe cả thể chất lẫn tinh thần, nếu không sẽ yếu sức, không chịu đòn và đánh mất tinh thần. Cũng theo nguồn này, da mặt đỏ hồng cho thấy máu lưu thông tốt, còn gà bị nhợt là tín hiệu sức khỏe đang gặp trục trặc. Tôi áp dụng điều đó thành một thói quen đơn giản: sáng nào cũng nhìn mặt gà trước khi nhìn bất cứ thứ gì khác. Sau đó là phân, rồi đến mắt và dáng đứng. Trong sổ, tôi chỉ ghi ba chữ cho mỗi buổi: tốt, tạm, kém. Chỉ cần hai ngày "kém" liên tiếp là tôi dừng tập và tách ô. Về thuốc men, hãy cảnh giác với những lời chào hàng kiểu "thuốc bổ cho gà thắng chắc" bán qua tin nhắn (tôi đã dính một lần và không muốn kể lại). Chỉ dùng sản phẩm có nhãn mác rõ ràng, và nếu nghi gà bệnh thì hãy đến thú y. Bạn có thể đọc thêm cách phòng bệnh thường gặp ở gà chọi để biết các bệnh cần để ý.

Tìm hiểu thêm

Bước 5: Kiểm tra cuối cùng — gà đã sẵn sàng chưa?

Gà sẵn sàng khi ăn hết khẩu phần, mặt đỏ hồng, bước đi chắc, thở đều sau buổi tập và cân nặng ổn định trong ba ngày liền. Chỉ cần một mục trượt, hãy lùi lịch thay vì ép gà.

Đến bước này, tôi làm như một người kiểm định khó tính, đúng với bản tính nghi ngờ mọi thứ mà vụ lừa năm xưa để lại (và tôi không định bỏ nó). Tôi không dựa vào cảm giác "hôm nay trông có vẻ ổn". Tôi lấy sổ ra và đối chiếu từng dòng. Điều đáng chú ý là việc kiểm tra nên diễn ra ít nhất hai ngày trước ngày đấu, chứ không phải sáng hôm đó, vì khi đã sát giờ thì bạn sẽ không còn thời gian để sửa gì nữa. Bảng kiểm của tôi gồm sáu mục:

• Cân nặng dao động không quá 3% so với hôm trước.
• Mặt đỏ hồng, mắt sáng, không chảy nước mũi.
• Phân thành khuôn, không loãng, không có màu lạ.
• Gà ăn hết khẩu phần trong khoảng thời gian quen thuộc.
• Nhịp thở trở lại bình thường trong vài phút sau buổi tập.
• Không có vết thương hở, không sưng chân, không đi khập khiễng.

Nếu trượt từ hai mục trở lên, tôi coi như gà chưa sẵn sàng, bất kể ngày đã gần kề. Một con gà được nghỉ đúng lúc luôn có giá trị hơn một con gà bị đẩy ra khi đang đuối sức.

Những lỗi thường gặp khi luyện gà và cách xử lý?

Ba lỗi hay gặp nhất là tập quá nặng, cho ăn quá đạm và mua thuốc bổ không rõ nguồn gốc. Cách xử lý là giảm buổi tập, quay lại khẩu phần cân bằng, nghỉ vài ngày và chỉ dùng thuốc có nhãn mác, hướng dẫn của thú y.

Trong số các lỗi, lỗi tập quá nặng là phổ biến nhất vì nó trông giống sự chăm chỉ. Dấu hiệu là gà sụt cân, mặt nhợt và bỏ ăn sau vài ngày liền tăng bài. Hãy giảm khối lượng tập khoảng một nửa và theo dõi trong ba ngày. Lỗi thứ hai là cho ăn quá nhiều đạm: gà béo ục, thở khò khè, phân lỏng, và cách chữa là đưa khẩu phần về mức cân bằng rồi đổi từng thứ một. Lỗi thứ ba mang màu sắc "lừa đảo" hơn: những lọ thuốc không rõ thành phần được quảng cáo bằng lời hứa quá đẹp. Nguyên tắc của tôi là không dùng bất cứ thứ gì mà người bán không giải thích được thành phần. Tóm lại, ba cách xử lý nhanh:

1. Gà sụt cân nhanh: giảm tập, tăng bữa ăn, nghỉ ba đến năm ngày.
2. Gà phân lỏng: tạm ngưng thức ăn mới, giữ chuồng khô, hỏi thú y nếu kéo dài quá hai ngày.
3. Gà ủ rũ, mặt nhợt: tách ô, kiểm tra ký sinh trùng và không ép tập.

Một lần nữa, hãy nhớ rằng đá gà ăn tiền là hành vi vi phạm pháp luật ở Việt Nam, nên mục tiêu của chúng ta là hiểu biết và chăm sóc đúng cách. Muốn đào sâu thêm, hãy xem luật và quy định liên quan đến trường gà.

Năm bước trên không có phép màu nào, chỉ có sự kiên nhẫn. Chọn đúng gà, dựng đúng chuồng, tập đủ nhưng không quá, theo dõi mỗi ngày và kiểm tra đến nơi đến chốn, đó là toàn bộ bí quyết (nghe nhàm, nhưng đúng). Nếu bạn chỉ làm được một việc, hãy làm việc cân gà mỗi sáng, bởi con số ấy trung thực hơn mọi lời quảng cáo mà bạn từng nghe. Luyện Gà Chọi sẽ tiếp tục cập nhật các bài về giống gà, kỹ thuật luyện và văn hóa đá gà để bạn có thêm tài liệu đáng tin.

Tìm hiểu thêm

Câu hỏi thường gặp

Q: Đá gà là gì?

A: Đá gà, hay chọi gà, là hoạt động cho hai con gà trống thi đấu với nhau, có lịch sử lâu đời ở nhiều nền văn hóa. Tại Việt Nam, môn này gắn với các dòng gà như gà Nòi, gà Mía và gà Tre, và vẫn xuất hiện trong văn hóa dân gian. Tuy nhiên, việc dùng đá gà để ăn tiền bị xem là đánh bạc trái phép, nên bài viết chỉ bàn về chăn nuôi và văn hóa.

Q: Nên bắt đầu luyện gà chọi từ mấy tháng tuổi?

A: Phần lớn người nuôi bắt đầu tập khi gà được khoảng 8 đến 10 tháng tuổi. Ở độ tuổi này xương và cơ đã khá chắc, nhưng vẫn cần theo dõi từng con vì tốc độ phát triển khác nhau. Hãy khởi đầu bằng các buổi thả sân nhẹ nhàng, ghi cân nặng mỗi sáng và chỉ tăng bài khi gà ăn uống và phân đều đặn.

Q: Lịch tập 45 ngày có bắt buộc không?

A: Không, 45 ngày chỉ là mốc tham khảo được nhiều người nuôi dùng. Với gà yếu hoặc vừa khỏi bệnh, bạn có thể kéo dài chu kỳ thêm vài ngày, còn gà quá hăng thì cần giảm cường độ. Quan trọng nhất là chia ba giai đoạn rõ ràng và dành khoảng 10 ngày cuối để hồi sức thay vì tập dồn.

Q: Gà bị nhợt mặt và lờ đờ thì phải làm gì?

A: Hãy tách gà ra ô riêng, ngừng tập và theo dõi ngay. Mặt đỏ hồng là dấu hiệu tuần hoàn tốt, còn mặt nhợt thường báo hiệu sức khỏe đang gặp vấn đề như ký sinh trùng, thiếu dinh dưỡng hoặc nhiễm bệnh. Nếu tình trạng kéo dài hơn hai ngày hoặc gà bỏ ăn, bạn nên đưa đến thú y thay vì tự pha thuốc.

Q: Mua gà chọi qua mạng có an toàn không?

A: Không an toàn nếu bạn chuyển tiền trước mà chưa từng xem gà trực tiếp. Rủi ro gồm ảnh sai sự thật, gà đã bị dùng thuốc hoặc người bán biến mất sau khi nhận tiền. Hãy hẹn xem gà ở hai khung giờ, tự cân tại chỗ, hỏi rõ dòng và chỉ thanh toán khi đã nhận hàng.

Q: Chi phí nuôi và luyện một con gà chọi khoảng bao nhiêu?

A: Chi phí phụ thuộc vào dòng gà, thức ăn và việc chăm sóc thú y, nên không có một con số cố định cho tất cả. Các khoản chính gồm giá mua gà, thóc hoặc gạo lứt, nguồn đạm, vật liệu lót chuồng và thuốc phòng bệnh. Bạn nên lập sổ chi tiêu từ ngày đầu và so sánh theo tuần để biết khoản nào đang tăng bất thường.

Tìm hiểu thêm